تست شنوایی ASSR یکی از دقیقترین روشهای ارزیابی شنوایی عینی است که به ما کمک میکند بدون نیاز به پاسخدهی فعال فرد، آستانههای شنوایی او را در فرکانسهای مختلف تخمین بزنیم و افت شنوایی را بهصورت عددی و نزدیک به ادیومتری تن خالص مشخص کنیم. این تست بهویژه در نوزادان، کودکان خردسال و افرادی که همکاری لازم را ندارند، نقشی کلیدی در تصمیمگیری برای تجویز سمعک، کاشت حلزون و برنامهریزی توانبخشی شنوایی دارد و به همین دلیل در کلینیکهای معتبر شنواییسنجی بهعنوان یک ابزار استاندارد استفاده میشود.
تست شنوایی ASSR چیست و چه کمکی به ما میکند؟
در تست شنوایی ASSR، واکنشهای الکتریکی ساقه مغز و مسیرهای شنوایی به صداهای تکرارشونده و مدوله شده ثبت میشود تا مشخص شود گوش در هر فرکانس تا چه شدت صدایی را میشنود و این اطلاعات بهصورت آستانههای دسیبلی روی نقشه شنوایی ثبت میشود. برخلاف بسیاری از انواع تست شنوایی سنجی که نیازمند پاسخ «شنیدم/نشنیدم» هستند، در این روش فقط فعالیت عصبی اندازهگیری میشود و همین ویژگی باعث میشود برای نوزادان خوابیده و حتی بیماران بیهوش نیز کاربرد داشته باشد.
این روش کمک میکند میزان و نوع کمشنوایی (ملایم، متوسط، شدید یا عمیق) در فرکانسهای گفتاری و فراتر از آن تخمین زده شود و براساس آن تنظیم اولیه سمعک یا ارزیابی کاندید بودن برای کاشت حلزون با دقت بالاتری انجام گردد. از سوی دیگر، تست شنوایی ASSR امکان ارزیابی هر دو گوش بهصورت همزمان را فراهم میکند و در زمان محدود کلینیکی، تصویری نسبتا کامل از وضعیت شنوایی ارائه میدهد که برای خانواده و متخصص، بسیار راهگشا است.Auditory Steady-State Response – StatPearls – NCBI Bookshelf
تفاوت تست ASSR با تستهای شنوایی معمولی (ادیومتری تن خالص، OAE، ABR)
مهمترین تفاوت تست شنوایی ASSR با تستهای شنوایی رفتاری مانند ادیومتری تن خالص این است که در ASSR به همکاری و پاسخ آگاهانه فرد نیاز نداریم و نتایج براساس فعالیت عصبی ثبتشده در مغز بهدست میآیند. در ادیومتری تن خالص، فرد باید در اتاقک سایلنت، هر زمان صدایی را میشنود با فشردن دکمه یا بالا بردن دست، پاسخ دهد و این موضوع در نوزادان و کودکان غیرهمکار عملاً ممکن نیست یا دقت نتایج را زیر سؤال میبرد.
در مقایسه با OAE، که بیشتر عملکرد سلولهای مویی خارجی حلزون را بررسی میکند، تست شنوایی ASSR آستانههای نزدیک به ادیومتری رفتاری در سطح سیستم شنوایی مرکزی را نشان میدهد و برای برآورد شدت کمشنوایی در دسیبل مناسبتر است. در کنار ABR، که بیشتر برای بررسی سلامت مسیر عصبی و زمانبندی پاسخها کاربرد دارد، ASSR تمرکز بیشتری بر استخراج آستانههای فرکانسبهفرکانس دارد و میتواند در یک زمان چند فرکانس را برای هر گوش ارزیابی کند، در حالی که ABR معمولاً با تعداد محدودتری محرک و بهصورت جداگانه انجام میشود.
در چه مواردی تست شنوایی ASSR لازم است؟
تست شنوایی ASSR زمانی ضروری میشود که نتوانیم با روشهای معمول رفتاری، آستانههای شنوایی دقیق و قابلاعتماد بهدست بیاوریم و در عین حال، تصمیمهای مهمی مثل تجویز سمعک یا برنامهریزی کاشت حلزون در پیش داشته باشیم. این وضعیت معمولاً در نوزادان، کودکان خردسال، افراد دارای ناتوانی ذهنی، بیماران با مشکلات نورولوژیک یا کسانی که به هر دلیل همکاری کافی ندارند، دیده میشود و عدم انجام تست دقیق، میتواند باعث تأخیر در مداخله شود.
علاوه بر این، در مواردی که نتایج تستهای دیگر مثل OAE یا تست ABR با علائم بالینی و مشاهدات خانواده همخوانی ندارد، تست شنوایی ASSR بهعنوان یک ابزار تکمیلی برای تایید یا اصلاح تشخیص به کار میرود. در برخی افراد بزرگسال نیز که به دلیل ژستگیری، خستگی یا تمایل به بزرگنمایی یا کوچکنمایی مشکل شنوایی، نتایج ادیومتری رفتاری قابلاعتماد نیست، میتوان از ASSR بهعنوان یک معیار عینی برای تخمین آستانههای واقعی استفاده کرد و بر آن اساس تصمیمگیری بالینی انجام داد.
تست شنوایی ASSR چگونه انجام میشود؟ (مراحل تست به زبان ساده)
روند انجام تست شنوایی ASSR به زبان ساده شامل آمادهسازی پوست سر، نصب الکترودها، قرار دادن هدفون یا گوشی مخصوص و ارائه صداهای مدوله شده با شدتهای مختلف است تا کامپیوتر ثبتکننده بتواند پاسخهای مغزی را از میان نویزها جدا کند. فرد در این مدت باید تا حد امکان آرام، بدون حرکت و ترجیحاً در خواب سبک باشد تا عضلات صورت و بدن ایجاد اختلال نکنند و ثبت امواج با کیفیت مطلوب انجام شود.
در طول تست، متخصص شنواییسنج بهصورت مرحلهای شدت محرکها را کم و زیاد میکند تا پایینترین سطحی که هنوز پاسخ مغزی دیده میشود مشخص شود و بر اساس آن آستانه هر فرکانس تخمین زده شود. این دادهها بهتدریج روی نرمافزار دستگاه شکل میگیرد و در پایان، چیزی شبیه ادیگرام بهدست میآید که در آن آستانههای تقریبی شنوایی برای هر گوش و هر فرکانس درج شده است و همین نقشه شنوایی مبنای تصمیمگیریهای بعدی قرار میگیرد.
آمادگیهای قبل از تست ASSR (خواب، دارو، تغذیه و …)
برای اینکه تست شنوایی ASSR با حداکثر دقت انجام شود، آمادهسازی ساده اما مهمی لازم است که اگر رعایت شود، نیاز به تکرار تست کاهش مییابد و زمان حضور در کلینیک هم کمتر میشود. در نوزادان، بهترین زمان انجام تست، وقتی است که کودک سیر است و احتمال خوابیدن طبیعی او بالاست؛ بنابراین تغذیه مناسب قبل از حضور در کلینیک و تنظیم زمان تست بر اساس ریتم خواب نوزاد، نقش مهمی در کیفیت ثبت دارد.
گاهی در کودکان بزرگتر که بهطور طبیعی آرام نمینشینند، متخصص یا پزشک معالج ممکن است بهطور محدود استفاده از داروهای آرامبخش را توصیه کند تا خواب کوتاه و کنترلشدهای ایجاد شود و تست شنوایی ASSR بدون حرکت و تنش انجام شود. در مورد داروها، والدین باید حتماً داروهای مصرفی دائمی کودک را به شنواییسنج اطلاع دهند و بدون توصیه پزشک، هیچ داروی جدیدی را شروع یا قطع نکنند تا هم ایمنی کودک حفظ شود و هم نتایج تست دچار خطا یا تداخل دارویی نشود.
روند انجام تست در کلینیک (الکترودها، هدفون، صداها)
در محیط کلینیک، ابتدا پوست نقاط مشخص روی پیشانی و پشت گوشها با ژل مخصوص تمیز میشود تا مقاومت پوستی کاهش یابد و الکترودهای تست شنوایی ASSR بهتر سیگنالهای مغزی را منتقل کنند. سپس الکترودها با چسب مناسب در این نقاط نصب میشوند و کابلها به دستگاه متصل میگردند؛ این بخش کاملاً بدون درد است و در نوزادان معمولاً فقط ممکن است کمی احساس سردی یا فشار ملایم وجود داشته باشد که سریع از بین میرود.
بعد از نصب الکترودها، هدفون یا گوشیهای مخصوص داخل گوشی در گوشها قرار داده میشود و صداهای مدوله شده با فرکانسها و شدتهای مختلف پخش میشوند، در حالیکه رایانه متصل، امواج مغزی را ثبت و تحلیل میکند. این صداها گاهی شبیه بوقهای منقطع یا نویزهای ملایم شنیده میشوند اما برای کودک خطری ندارند و سطح شدت آنها در محدوده استانداردهای ایمنی شنوایی قرار دارد؛ در تمام مدت، شنواییسنج وضعیت خواب یا آرامش فرد را پایش میکند تا اگر حرکتی باعث ایجاد نویز شد، تنظیمات لازم برای ادامه تست انجام شود.
مدت زمان انجام تست شنوایی ASSR چقدر است؟
مدت زمان تست شنوایی ASSR به عوامل مختلفی مانند سن فرد، میزان همکاری یا کیفیت خواب، تعداد فرکانسهای مورد بررسی و شدت کمشنوایی بستگی دارد، اما به طور معمول میتوان بازهای بین ۴۵ دقیقه تا ۹۰ دقیقه را برای کل فرآیند در نظر گرفت. در نوزاد آرام و خوابیده که نویز عضلانی کم است و پاسخها واضح هستند، زمان ثبت کوتاهتر میشود، در حالی که در کودکان پرتحرک یا افراد با کمشنوایی شدید، احتمالا نیاز به تکرار برخی بخشها و طولانیتر شدن جلسه خواهد بود.
گاهی برای دقت بیشتر، شنواییسنج تصمیم میگیرد برخی فرکانسها را دوباره بررسی کند یا در صورت مشکوک بودن پاسخها، شدت محرک را تغییر دهد و همین مسئله زمان را اندکی افزایش میدهد. با این حال، در برنامهریزی کلینیک، معمولاً زمان کافی برای هر مراجعه در نظر گرفته میشود تا تست شنوایی ASSR بدون عجله، با حوصله و با حداقل استرس برای کودک و خانواده انجام شود و نیازی به نگرانی درباره طول مدت حضور در مرکز نباشد.
آیا تست شنوایی ASSR برای نوزاد و کودک خطری دارد؟
از نظر علمی، تست شنوایی ASSR یک روش غیرتهاجمی است که در آن فقط سیگنالهای الکتریکی طبیعی مغز ثبت میشود و هیچ نوع جریان برق یا تحریک خطرناک به بدن وارد نمیگردد؛ بنابراین برای نوزاد و کودک خطری از نظر بافتی یا عصبی مطرح نیست. شدت صداهایی که در این تست استفاده میشود بر اساس استانداردهای بینالمللی تنظیم شده و در محدودهای است که آسیبی به گوش سالم وارد نمیکند، حتی اگر چندین بار تکرار شود یا مدت تست کمی طولانیتر باشد.
تنها نکتهای که باید در نظر گرفته شود، شرایط احتمالی استفاده از داروهای آرامبخش در برخی کودکان است که این موضوع هم زیر نظر پزشک و با دوز مشخص انجام میشود و با پایش علائم حیاتی، احتمال عارضه جدی بسیار ناچیز است. در مطالعات منتشر شده در حوزه شنواییسنجی اطفال، میزان گزارش عوارض جدی مرتبط با خود تست شنوایی ASSR نزدیک به صفر بوده است و نگرانی عمده، بیشتر عدم تکمیل تست به دلیل بیدار شدن یا بیقراری کودک است تا خطری برای سلامت او؛ به همین دلیل این روش در برنامه غربالگری و تشخیص زودهنگام کمشنوایی به طور گسترده مورد استفاده قرار میگیرد.
تفاوت تست ASSR با تست ABR چیست و کدام بهتر است؟
در مقایسه بین تست شنوایی ASSR و تست ABR، باید توجه کرد که این دو ابزار، مکمل یکدیگر هستند و هر کدام برای هدفی خاص طراحی شدهاند و انتخاب «بهتر» بودن، بستگی به سؤال بالینی دارد. تست ABR بیشتر برای بررسی سلامت مسیر عصبی شنوایی، تشخیص نوروپاتی شنوایی و ارزیابی زمانبندی پاسخهای عصبی به کلیک یا تونبرست به کار میرود، در حالی که ASSR تمرکز را بر تخمین آستانههای شنوایی در فرکانسهای مشخص و به صورت چندفرکانسی همزمان قرار میدهد.
در عمل، وقتی هدف اصلی تعیین آستانههای نزدیک به ادیومتری تن خالص برای تجویز سمعک است، تست شنوایی ASSR مزیت بیشتری دارد و میتواند تصویر عددیتری ارائه دهد، اما اگر نگرانی اصلی درباره ضایعه احتمالی عصب شنوایی یا مسیر ساقه مغز باشد، تست ABR اهمیت بیشتری پیدا میکند. بسیاری از پروتکلهای استاندارد در نوزادان پرخطر، ترکیب هر دو تست را توصیه میکنند تا هم از نظر عصبی اطمینان حاصل شود و هم آستانهها برای مداخله توانبخشی دقیقتر تخمین زده شود؛ بنابراین، بهجای انتخاب مطلق یکی بهعنوان «بهتر»، معمولاً از هر دو در جای مناسب خود استفاده میکنیم.Discover the key difference between ASSR and ABR hearing tests
جواب تست شنوایی ASSR چه اطلاعاتی به ما میدهد؟
نتایج تست شنوایی ASSR به ما نشان میدهد که در هر فرکانس اصلی گفتاری، گوش فرد در چه شدتی از صدا شروع به پاسخدادن میکند و این دادهها بهصورت آستانههای دسیبلی روی نقشه شنوایی ثبت میشود. بر اساس این آستانهها، میتوان شدت کمشنوایی را در هر گوش بهطور جداگانه طبقهبندی کرد و تشخیص داد که فرد در محدوده شنوایی نرمال است یا درجاتی از کمشنوایی ملایم، متوسط، شدید یا عمیق دارد و این تحلیل برای طراحی برنامه توانبخشی و انتخاب نوع سمعک یا بررسی امکان کاشت حلزون ضروری است.
علاوه بر شدت، الگوی پاسخها در فرکانسهای پایین و بالا میتواند به ما سرنخهایی درباره نوع احتمالی کمشنوایی بدهد؛ برای مثال در بسیاری از کمشنواییهای حسیعصبی ناشی از عوامل ژنتیکی، ابتدا فرکانسهای بالا درگیر میشوند، در حالی که در برخی بیماریهای انتقالی، الگوی متفاوتی دیده میشود. هرچند تست شنوایی ASSR بهتنهایی جایگزین معاینه گوش، تیمپانومتری یا سایر ارزیابیها نیست، اما اطلاعات حاصل از آن در کنار باقی تستها، تصویر نسبتاً کاملی از وضعیت عملکرد شنوایی ارائه میدهد که به خانواده کمک میکند تصمیمهای بعدی را با آگاهی بیشتری بگیرند.
نحوه خواندن نتایج تست ASSR (نقشه شنوایی، آستانهها، دسیبل)
در تفسیر نتیجه تست شنوایی ASSR، اولین چیزی که به آن نگاه میکنیم نقشه شنوایی یا همان نموداری است که در محور افقی فرکانسها و در محور عمودی شدت صدا برحسب دسیبل را نشان میدهد. هر گوش معمولاً با علامت جداگانه مشخص شده است و نقاط ثبتشده، آستانههای برآورد شده در هر فرکانس را نشان میدهند؛ هرچه این نقطهها در بخش بالاتر نمودار قرار بگیرند، یعنی فرد نیاز به صدای بلندتری برای شنیدن دارد و کمشنوایی شدیدتر است.
برای سادهتر شدن درک نتایج توسط خانواده، معمولاً شنواییسنج روی نمودار نشان میدهد که محدوده گفتار روزمره، صدای حروف مختلف زبان و صداهای محیطی در چه شدتهایی قرار میگیرند و آستانههای ثبتشده با این محدودهها مقایسه میشود. وقتی توضیح داده میشود که مثلاً کودک در ۴۰۰۰ هرتز آستانه حدود ۶۵ دسیبل دارد، روشنتر میشود که بدون سمعک ممکن است بخش بزرگی از صامتهای گفتاری را نشنود؛ به این ترتیب، نتیجه تست شنوایی ASSR از یک نمودار فنی تبدیل به ابزاری قابلفهم برای برنامهریزی توانبخشی میشود.
انواع کمشنوایی که با تست ASSR تشخیص داده میشود
با استفاده از تست شنوایی ASSR میتوان طیف وسیعی از درجات کمشنوایی حسیعصبی و انتقالی یا ترکیبی را تخمین زد، بهویژه زمانیکه تست رفتاری ممکن نیست یا قابلاعتماد نیست. این تست برای تشخیص کمشنواییهای مادرزادی، ژنتیکی، ناشی از عفونتهای دوران بارداری یا عوارض زایمانی در نوزادان کاربرد زیادی دارد، چون به ما میگوید آیا کودک برای شنیدن گفتار روزمره به تقویت صوتی نیاز دارد یا خیر و این مداخله باید با سمعک انجام شود یا ارجاع برای کاشت حلزون ضروری است.
در بزرگسالان نیز، خصوصاً در کسانی که به دلایل شغلی یا محیطی در معرض اصوات شدید بودهاند، تست شنوایی ASSR میتواند برای تأیید آستانههای شنوایی و تشخیص الگوی کمشنوایی حسیعصبی ناشی از صدا مفید باشد. البته بعضی اختلالات خاص مثل نوروپاتی شنوایی یا ضایعات بسیار مرکزی ممکن است با پاسخهای غیرمعمول همراه باشند و در این موارد، تکیه صرف بر ASSR کافی نیست و باید حتماً در کنار ABR، OAE، معاینه نورولوژیک و تصویربرداریها مورد ارزیابی قرار گیرد تا تشخیص نهایی با دقت بیشتری انجام شود.
آیا لازم است تست شنوایی ASSR را تکرار کنیم؟
نیاز به تکرار تست شنوایی ASSR بسته به شرایط بالینی، سن فرد و کیفیت نتایج اولیه تعیین میشود و همیشه پاسخ یکسانی برای همه وجود ندارد. در نوزادانی که اولین تست در سن بسیار پایین انجام شده و نتایج در مرز بین درجات متفاوت کمشنوایی بوده است، معمولاً توصیه میشود پس از چند ماه و قبل از تصمیمگیری قطعی درباره کاشت حلزون یا اقدامات بزرگ، یک بار دیگر ASSR تکرار شود تا مطمئن شویم آستانهها پایدار هستند.
در برخی موارد، اگر در جلسه اول بهدلیل بیقراری یا بیدار شدن کودک، بخشی از فرکانسها بهخوبی ثبت نشده یا پاسخها مبهم بودهاند، شنواییسنج پیشنهاد میکند جلسه تکمیلی انجام شود تا نقشه شنوایی کاملتر گردد. همچنین در کودکانی که سمعک دریافت کردهاند، در صورت تغییر مشهود در رفتار شنوایی یا گفتار، ممکن است تکرار تست شنوایی ASSR همراه با سایر ارزیابیها بهعنوان بخشی از پایش دورهای توصیه شود، هرچند این امر به پروتکل هر مرکز و نظر متخصص بستگی دارد.
عوارض احتمالی و محدودیتهای تست شنوایی ASSR
از نظر ایمنی، همانطور که گفته شد، تست شنوایی ASSR عارضه جدی شناختهشدهای ندارد، اما محدودیتهایی دارد که باید شفاف درباره آنها صحبت شود تا انتظارات واقعبینانهای شکل بگیرد. یکی از این محدودیتها، حساسیت نتایج به حرکت و انقباض عضلات است؛ در صورت بیقراری یا گریه مداوم، امواج عضلانی میتوانند کیفیت ثبت را کاهش دهند و حتی باعث شوند برخی پاسخهای ضعیف شنوایی دیده نشوند که در نتیجه افت شنوایی شدیدتر از واقعیت برآورد گردد.
محدودیت دیگر، ذات تخمینی بودن آستانههاست؛ یعنی آستانههای بهدستآمده در تست شنوایی ASSR دقیقاً همان مقادیر ادیومتری رفتاری نیستند، بلکه بر اساس مدلها و الگوریتمهای خاص به آن نزدیک میشوند و همیشه باید با سایر یافتههای بالینی مقایسه شوند. علاوه بر این، در اختلالات خاص مسیر عصبی، ممکن است پاسخ ASSR کاهش یافته یا غایب باشد در حالی که بخشهایی از سیستم شنوایی هنوز برای برخی فرکانسها کارآمد هستند؛ بنابراین همیشه تاکید میشود نتیجه این تست در کنار OAE، ABR، تیمپانومتری و ارزیابی گفتار تحلیل شود، نه به تنهایی.
هزینه تست شنوایی ASSR چقدر است و بیمه آن را پوشش میدهد؟
هزینه تست شنوایی ASSR معمولاً بالاتر از بسیاری از انواع تست شنوایی سنجی است، چون دستگاه مورد استفاده پیشرفتهتر است، زمان انجام تست طولانیتر است و تفسیر نتایج هم نیازمند تخصص و دقت بیشتری خواهد بود. علاوه بر این، گاهی نیاز است برای اطمینان از کیفیت، زمان بیشتری در اختیار نوزاد یا کودک برای خواب و آرامش قرار داده شود که از نظر کلینیکی، وقت قابلتوجهی را به خود اختصاص میدهد و طبیعی است که بر تعرفه اثر بگذارد، هرچند رقم دقیق آن در شهرها و مراکز مختلف متفاوت است.
در مورد پوشش بیمه، بسیاری از بیمههای پایه و تکمیلی در صورت وجود درخواست پزشک متخصص گوش و حلق و بینی یا فوق تخصص شنوایی، بخشی از هزینه تست شنوایی ASSR را تحت عنوان ارزیابی شنوایی عینی یا تستهای الکتروفیزیولوژیک تقبل میکنند. با این حال، میزان و شرایط پوشش، وابسته به قرارداد بیمه و مرکز ارائهدهنده خدمات است و توصیه میشود قبل از نوبتگیری، با کلینیک و بیمه مربوطه تماس گرفته شود تا اطلاعات بهروز درباره تعرفه، فرانشیز و مدارک لازم دریافت گردد و خانواده با آگاهی مالی کامل برای انجام تست برنامهریزی کند.
آیا نتیجه تست شنوایی ASSR قطعی است و نیاز به تستهای تکمیلی نیست؟
نتیجه تست شنوایی ASSR بهتنهایی برای تصمیمگیری قطعی در همه موارد کافی نیست و معمولاً بهعنوان یکی از ارکان اصلی در کنار سایر تستها و معاینات استفاده میشود. هرچند این روش آستانههای شنوایی را با دقت نسبتا بالا تخمین میزند، اما برای تشخیص نهایی نوع کمشنوایی، تعیین سلامت مسیر عصبی و برنامهریزی کامل توانبخشی، ترکیب آن با تست ABR، OAE، تیمپانومتری، معاینه متخصص و مشاهده بالینی ضروری است؛ بنابراین، نگاه واقعبینانه این است که تست شنوایی ASSR یک ابزار بسیار مهم و قدرتمند است، اما بخشی از یک فرایند تشخیصی جامع به شمار میآید، نه تنها ابزار موجود.
